Menu

تاریخ ایجاد: تعداد بازدید: 226 تعداد نظرات ارسالی: 0 نویسنده: host
منطقه حفاظت شده مراکان

منطقه حفاظت شده مراکان

MARAKAN  PROTECTED AREA

 

 

 

تاریخچه حفاظت:

در تاريخ 20/7/1344 مراكان و يكانات بعنوان منطقه حفاظت شده تصويب گرديد و پس از آگهي تحت حفاظت قرار گرفت . در سال 1346 منطقه يكانات از مراكان جدا گشت و مراكان با وسعتي معادل 92715 هكتار بر اساس مصوبه شماره يك شوراي عالي شكارباني و نظارت بر صيد در تاريخ 2/6/1346 بعنوان منطقه حفاظت شده به تصويب رسيد .   

 

موقعیت و حد و حدود:

مساحت منطقه حفاظت شده مراكان 103983 هكتار مي باشد كه در حد فاصل 48   5   45     طول حداقل تا 11   37  45   طول حداكثر و 09   42   38    عرض حداقل تا 52   06   39   عرض حداكثر واقع شده است منطقه حفاظت شده مراكان در حوزه شهرستان خوي واقع شده و غرب ، جنوب و جنوب غرب شهر جلفا را تشكيل مي دهد . مرز شمالي اين منطقه رودخانه مرزي ارس و جمهوري آذربايجان مي باشد . اين منطقه از شمال به رودخانه ارس ، از جنوب به دشت فرسايشي رودخانه قطور چاي ، از غرب به دشتهاي كشاورزي قره ضياالدين و از شرق به جاده اصلي كه از جلفا منشعب شده و به سمت جنوب ادامه مي يابد در امتداد خط لوله گاز محدود مي شود . سد ارس در بخش شمال غربي منطقه واقع شده است . حداقل ارتفاع منطقه 720 متر در بخش شرقي حوزه و حداكثر ارتفاع منطقه 2100 متر در بخش شمالي حوزه قرار دارد. بطور كلي دور تا دور منطقه حالت دشتي و كم شيب داشته و ارتفاعات منطقه در بخش مياني آن قرار دارند.

 

 

اقلیم و آب و هوا:

رژيم بارش شبه مديترانه اي بوده و در فصل تابستان نيز بارش اتفاق مي افتد , هرچند كه اين فصل خشك ترين فصل سال مي باشد. نزديك به 2/44 درصد بارش مربوط به فصل بهار مي باشد . ميانگين سالانه دما براي كل منطقه 6/11 درجه سانتيگراد , ميانگين حداقل دماي سالانه 1/6 درجه سانتيگراد و ميانگين حداكثر دما ي سالانه 2/17 درجه سانتيگراد مي باشد .تعداد روزهاي يخبندان بين 70 روز در ايستگاه جلفا و 120روز در ايستگاه مرند تغيير  مي كند .ميانگين رطوبت نسبي بين9/59 درصد در ايستگاه جلفا و 9/65 درصد در ايستگاه مرند تغيير مي كند. بيشترين فراواني وزش باد اندازه گيري شده در ايستگاه سينوپتيك جلفا مربوط به  فصل تابستان در جهت شمال شرق و شرق مي باشد . متوسط بارش در كل منطقه 1/282ميليمتر مي باشد.

اقليم ايستگاه هاي منطقه در طبقه بندي دومارتن از خشك تا نيمه خشك تغيير مي كند و در طبقه بندي آمبرژه نيمه خشك سرد و خشك سرد مي باشد .

 

زمین شناسی:

منطقه حفاظت شده مراکان از ديدگاه تقسيم بنديهاي ساختاري ايالت هاي زمين ساختي ايران در پهنه هاي البرز – آذربايجان قرار ميگيرند (م.ح.نبوي1355) كه ويژگيهاي زمين شناسي (بويژه چينه شناسي) خاصي بر آن حاكم است و اين در حاليست كه گسترهء رخنمون سازند هاي به سن پرمين و ترياس داراي گسترش فراوان ميباشد.

در بررسي هاي زمين شناسي منطقه قديميترين بيرون زدگي ها شامل رسوبات مربوط به دونين مياني تا عهد حاضر می باشد. از نظر تكتونيكي ناحيه مورد مطالعه جزو مناطق فعالي محسوب ميگردد كه نواحي جلفا- ماكورا در بر ميگيرد.

نظر ژئومورفولوژيكي واحدهاي كوهستاني، دامنه اي، مخروط افكنه، اسكارپمنت و تراسهاي رودخانه اي در آن گسترش فراواني يافته است.

 

خاکشناسی:

بر اساس مطالعات انجام شده منطقه حفاظت شده مراكان از نظر فيزيوگرافي به 7 تيپ اصلي و 14 واحد اراضي تقسيم مي گردد و 21 نوع اجـزاء واحـد اراضـي نيز تشخيص داده شد كه شـامل تيپ هاي اراضي كوه، تپه، فلاتها و تراسهاي فوقاني، دشت هاي دامنه اي، رسوبات رودخانه اي، دشت هاي سيلابي و آبرفتهاي بادبزني شكل سنگريزه دار است.

 

هیدرولوژی:

دو منبع اصلی تامین کننده آب سطحی درمنطقه وجود دارد. عبارتند از رودخانه های آق چای و قطورچای. رودخانه ارس مرز شمالی منطقه را تشکیل می دهد.

رودخانه آق چای:

این رودخانه از کوههای مرزی ایران و ترکیه سرچشمه گرفته و حوزه آبریز این رودخانه 1331 کیلومتر مربع است و پس از گذشتن از روستای قورول و قره ضیاءالدین و حاجیلار و زنگلان و پس از عبور از پل جاده ترانزيتي محور سه راه ایواوغلی به بازرگان در محل روستای حسینی آباد در پایین روستای مراکان به رودخانه قطور منتهی می گردد.

 

رودخانه قطور چای:

این رودخانه از مهمترین رودخانه ای این شهرستان میباشد که بخشی از سرشاخه های آن در کشور ترکیه قرار دارد. در این شهرستان رودخانه های الندچای؛ قازان چای و آق چای به این رودخانه می پیوندد.

رودخانه قطور در حوزه آبریز ارس می باشد و حوزه آبخیز آن با مساحت 9/3471 کیلومتر مربع از چین خوردگیهای شمال غربی سلسله جبال زاگرس بوجود آمده است.

همچنین بررسی ها حاکی از وجود تعداد 71 چشمه در این منطقه می باشد كه از اين تعداد 5 مورد كاملاً خشك شده و قريب به اكثريت ديگر چشمه ها داراي دبي ناچيزي ميباشند بطوريكه تغييرات دبي در چشمه هاي مورد اندازه گيري شده از 1/0 تا 2/16 ليتر در ثانيه ميباشد.

 

پوشش گیاهی:

برابر بررسی های به عمل آمده 10 تيپ گياهي مستقل در منطقه شناسائی شده است. از كل مساحت 103983 هكتاري منطقه مورد مطالعه .58/78 درصد به علفزار (مراتع ) ، 28/21 درصد به اراضي زراعي ، 08/0 درصد به مراكز مسكوني و 06/0 درصد به اراضي صخره اي اختصاص دارد. وضعیت تیپهای گیاهی محدوده منطقه حفاظت شده مراکان به شرح جدول زیر می باشد.

 

 

 

وضعيت مرتع

خاك لخت %

سنگريزه%

لاشبرگ %

تاج پوشش %

فراواني %

دامنه ارتفاعي

تيپ گياهي (كاربري)

فقير

28.3

45

1.5

23

6.2

1800–1000

Artemisia - Acantholimon

متوسط

9

45

12

34

6.25

1750–800

Noea – Achilla – Caragana

متوسط

25.5

40

1.5

33

20.51

1500–1100

Atraphaxis – Stipa

متوسط

14

55

1

20

1.78

1500–1000

Noea – Ephedra – Achilla

فقير

60

14

1

25

4.31

1200–1000

Poa- Artemisia

فقير

8.5

65

1.5

25

10.45

2000–740

Ephedra- Noea

خيلي فقير

78

7

0

15

2.27

1000-937

Alhagi – Tamarix

متوسط

21

47

2

30

7.93

1770- 1000

Caragana – Stipa – Astragalus

متوسط

32

35

2

31

17.63

1600–1000

Noea – Stachys – Acantholimon

فقير

67

5

2

26

1.18

1600–1400

Artemisia – Poa

0

0

0

0

0

0.35

800

اراضي جنگلي

0

0

0

0

0

21.28

1200-800

اراضي زراعي

0

0

0

0

0

0.08

1500-850

اراضي شهري

0

0

0

0

0

0.06

1700

اراضي صخره اي

 

حیات جانوری:

منطقه حفاظت شده مراكان به علت دارا بودن زيستگاههاي مختلف از تنوع گونه هاي جانوري برخوردار بوده و با تاثير پذيري از محيط اطراف خود و به دليل داشتن ارتفاعات، صخره ها، دشت ها و تپه ماهورهاي  متعدد با پوشش گياهي متنوع استپي بصورت يك مجموعه ارزشمند از حيات جانوري در شمال غربي كشور در آمده است. در ارتفاعات و صخره هاي مشرف به رودخانه مرزي ارس و قزل چاي گله هاي كل و بز؛ در تپه ماهورهاي كم ارتفاع، خالص ترين نژاد قوچ و ميش ارمني زيست مينمايد. پستانداران گوشت خوار مانند پلنگ، سياهگوش، گرگ، گربه وحشي، روباه و شغال نيز كه كنترل كننده جمعيت علفخواران بوده و سبب ايجاد تعادل اكولوژيك در طبيعت هستند در اكثر نقاط منطقه مشاهده ميگردند. تنوع گونه اي پرندگان نيز با توجه به تنوع زيستگاهي در منطقه قابل توجه بوده، بطوريكه انواع پرندگان بومي و مهاجر در زيستگاههاي كوهستاني، دشتي و رودخانه اي مشاهده ميشوند. پرندگاني مانند كبك دري ،عقاب طلائي، كركس و انواع پرندگان شكاري ديگر در قلل و ارتفاعات زندگي ميكنند و در تپه ماهورها، كبك چيل، كبك معمولي، باقرقره .تيهو ، بلدر چين …مشاهده ميگردند. مناطق دشتي منطقه همه ساله پذيراي تعداد زيادي از پرندگان مانند درناي معمولي، درناي طناز، لك لك، كوكر شكم سياه، كلاغ گردن بور و سار ميباشند.

طبق بررسيهاي بعمل آمده، 28 گونه پستاندار در 12 خانواده و 5 راسته و همچنين128 گونه پرنده اعم از پرندگان خشكزي ، آبزي و كنار آبزي بصورت بومي و مهاجر در منطقه شناسائي شده است . تاكنون 21 گونه  خزندگان و 4 دوزيست در منطقه شناسائي گرديده است . رودخانه پرآب آق چاي و رودخانه مرزي ارس زيستگاه 6گونه ماهي بوده و27 گونه از انواع ماهيان در رودخانه و سد ارس شناسائي شده اند . بدين ترتيب 17% پستانداران ، 25% پرندگان ، 11% خزندگان ، 20% دوزيستان و  19منطقه حفاظت شده مراكان % انواع ماهيان كشور در منطقه مورد مطالعه زيست ميكنند .

مقايسه فهرست حيات وحش منطقه حفاظت شده مراكان با ليست سرخ، بيانگر آن است كه 7 گونه پستاندار، 2 گونه پرنده و 2 گونه خزنده در ليست سرخ قرار دارند.

رده

نام فارسی

نام علمی

طبقه حفاظتی

پستانداران

قوچ و ميش ارمني

Ovis orientalus jmelini

VU

كل و بز

Capra aegagrus aegagrus

VU

پلنگ

Panthera pardus saxicolor

EN

سياه گوش

Lynx lynx

NT

شنگ

Lutra lutra

VU

هامستر خاكستري

Cricetulus migratorius

LR/NT

خفاش نعل اسبي بزرگ

Rinolophus ferrumequinum

LR/NT

پرندگان

دليجه كوچك

Falco naumanni

VU

اردكبلوطي

Aythya nyroca

LR/NT

خزندگان

لاكپشتمهميزدار

Testado graeca

VU

افعيالبرزي

Vipera ursinii

EN

 

 

 

ارزشها:

این منطقه دارای ارزش های اکولوژیک فراوان بوده زیستگاه اصلی خالص ترین نژاد قوچ و میش ارمنی بوده و پتانسیل لازم جهت تفرج گسترده و متمرکز را دارد.

تهدیدات:

فرسایش و تخریب اراضی ناشی از عدم تعادل دام و مرتع

كانال كشي و گسترش زمينهاي كشاورزي در مناطقی از جمله دشت گلفرج

جاده كشي ،دكلهاي مخابراتي و تردد زياد

حركت شنهاي روان در بخشهایی از منطقه از جمله دشت ميل دوزي.